24 marca w Gliwicach upamiętniono osoby, które w czasie okupacji niemieckiej ratowały Żydów. W Narodowy Dzień Pamięci Polaków ratujących Żydów hołd Annie i Stefanowi Wróblewskim oraz Magdalenie i Leopoldowi Sochom oddano na cmentarzach Lipowym i Centralnym.
W wydarzeniu uczestniczyły rodziny upamiętnionych, przedstawiciele gliwickiego samorządu i lokalnych instytucji, Górnośląsko-Zagłębiowskiej Metropolii, oddziału Instytutu Pamięci Narodowej w Katowicach, Gminy Wyznaniowej Żydowskiej, Kościoła katolickiego, służb mundurowych i wojska, a także mieszkańcy Gliwic.
Uroczystości na dwóch gliwickich nekropoliach
Obchody rozpoczęły się na Cmentarzu Lipowym, gdzie odsłonięto tablicę pamiątkową na grobie Anny i Stefana Wróblewskich. Obecni byli m.in. ich córka Alicja Gadzielińska z mężem Brunonem oraz wnuczka Beata Skaba. Złożono kwiaty i uczczono pamięć chwilą ciszy.
Następnie uczestnicy przenieśli się na Cmentarz Centralny, gdzie oddano hołd Magdalenie i Leopoldowi Sochom. Przy grobie pojawiły się wnuczki Magdaleny Sochy: Magdalena Fiołka-Koniczek i Iwona Skóra.
Uroczystości zorganizowali: Oddział Instytutu Pamięci Narodowej w Katowicach, Miasto Gliwice oraz Centrum Kultury Victoria. Wzięła w nich udział m.in. prezydent Gliwic Katarzyna Kuczyńska-Budka wraz z zastępcą Łukaszem Gorczyńskim.
– Stajemy dziś przy grobach ludzi, którzy w najtrudniejszym czasie zdali najważniejszy egzamin – z człowieczeństwa. Ich odwaga nie była wielkimi słowami, lecz codzienną decyzją, by pomóc drugiemu człowiekowi, mimo strachu i ryzyka. Dziś naszym zadaniem jest pamiętać – nie tylko o ich czynach, ale o wartościach, które za nimi stoją. Bo to one budują wspólnotę i dają nadzieję, że nawet w najciemniejszych chwilach można pozostać wiernym dobru – mówiła prezydent Katarzyna Kuczyńska-Budka.
Historia z okupowanego Lwowa
Podczas uroczystości przypomniano wydarzenia z okupowanego w czasie II wojny światowej Lwowa. Leopold Socha, Stefan Wróblewski oraz Jerzy Kowalow – lwowscy kanalarze – przez ponad rok ukrywali w kanałach grupę Żydów, dostarczając im żywność i leki. W działaniach wspierały ich żony: Magdalena Socha i Anna Wróblewska.
Dzięki ich pomocy przeżyło dziesięć osób:
- Ignacy Chiger
- Paulina Chiger
- Krystyna Chiger
- Paweł Chiger
- Jakub Berestycki
- Klara Keler
- Mundek Margulies
- Gienia Weinberg
- Chaskiel Orenbach
- Halina Wind
Powojenne losy i uhonorowanie
Po wojnie rodziny Sochów i Wróblewskich zamieszkały w Gliwicach. Na podstawie relacji ocalałych Instytut Yad Vashem przyznał im tytuł Sprawiedliwych wśród Narodów Świata, a ich nazwiska umieszczono na Ścianie Honoru w Ogrodzie Sprawiedliwych w Jerozolimie: w 1978 roku w przypadku Leopolda i Magdaleny Sochów oraz w 1981 roku w przypadku Stefana i Anny Wróblewskich.
Gliwickie obchody poprzedziły dzień wcześniej pokaz filmu „W ciemności” w reżyserii Agnieszki Holland oraz spotkanie z Robertem Więckiewiczem, odtwórcą roli Leopolda Sochy. Kulminacja przypadła jednak 24 marca – podczas uroczystości przy grobach Sprawiedliwych.
